سکوت عجیب نایاک، و شرکای سابق و افراد آشنا از بازداشت مهمترین شخصیت بازداشت شده یعنی سیامک نمازی.
آیا سکوت نایاک و شرکای سیامک نمازی در برابر دستگیری او، قابل توضیح و قابل توجیه است؟
بازداشت سیامک نمازی، یکی از شناختهشدهترین شخصیتهای واسطه میان شرکتهای بزرگ بینالمللی و جمهوری اسلامی، با سکوت عجیب نایاک، و شرکای سابق و افراد آشنا با او همراه شده. دلایل این سکوت چیست؟
خبر بازداشت سیامک نمازی درست دو روز پیش از کنفرانس سالانه نایاک در واشینگتن، منتشر شد. منابع مختلف به خودنویس گفتهاند که «قرار نبوده این خبر منتشر شود، و خانواده امیدوارند با مذاکره، مساله حل شود.»
با آنکه رسانههایی چون بیبیسی فارسی و رادیو فردا از این ماجرا با اطلاع بودند، اما دیرتر از بقیه خبر بازداشت سیامک نمازی را منتشرکردند.
بر اساس مدارک، سیامک نمازی یکی از مغزهای متفکر پشت تاسیس نایاک، شورای ملی آمریکاییهای ایرانیتبار بوده است.
با آنکه در وبسایت این نهاد غیر دولتی، به سختی میتوان نامی از نمازیها یافت، اما کسانی که نایاک را میشناسند و اسناد منتشر شده از دعوای حقوقی میان نایاک و حسن داعی را دنبال کردهاند، با کتمانگران همداستان نیستند.
چندی پیش سایت خبری تحلیلی دیلیبیست، در مقالهای بلند به بررسی نقش خانواده نمازی در روزگار بعد از حذف تحریمها پرداخت، و به تمایل خانواده نمازی به انجام فعالیت بدون سر و صدا اشاره کرد.
از سوی دیگر، نهادی چون کمپین بینالمللی حقوق بشر در ایران نیز در ارتباط با بازداشت سیامک نمازی، سکوت کرده است. گفته میشود رئیس این نهاد یعنی هادی قائمی، نمازیها را به خوبی میشناسد.
او جزو کسانی است که زمانی عضو هیات مدیره نایاک بوده و در کارگاه آموزشی مشترک میان نایاک و همیاران (تحت مدیریت پدر سیامک نمازی) به عنوان مدرس در تهران حضور یافته است.
رسانههای آمریکایی از جمله والستریت جورنال، در ابتدا با احتیاط و بدون ذکر نام از دستگیری این شهروند ایرانیآمریکایی سخن گفتند، اما بلومبرگ نهایتا در خبری نام شهروند ایرانی-آمریکایی دستگیر شده در تهران را با لینک کردن خبر به سایت تقاطع فاش ساخت.
اما سایت دست راستی برایتبارت، این خبر را به شکل نسبتا کاملتری با ذکر سوابق سیامک نمازی منتشر کرد.
آسیبهای بازداشت سیامک نمازی به گفتمان نایاک و برخی گروههای حامی توافق هستهای
نایاک به عنوان نهادی که نسبت به گروههای مختلف ایرانی آمریکایی، تمایل بیشتری به گسترش رابطه با جمهوری اسلامی دارد واز مخالفان تحریمها علیه جمهوری اسلامی محسوب میشود، در مقاطع تاریخی مختلف، مورد انتقاد گروههایی به خاطر توجه نسبتا کمتر به نقض گسترده حقوق بشر در ایران بوده است.
تعدادی از کسانی که سابقه همکاری و یا همراهی نایاک و یا مدیرانش را داشتهاند، در مراحل مختلف، با مخالفت با تحریمها، آن را بدون نتیجه دانسته و گفته میشود برخی ادعا کردهاند که توافق هستهای منتهی به بهتر شدن وضعیت حقوق بشر در ایران خواهد شد.
لازم به ذکر است که عدم هماهنگی بازوهای نظام جمهوری اسلامی و تداوم بازداشت جیسون رضائیان میتوانست تا حدودی نشان دهد که مذاکره با جمهوری اسلامی بدون راضی کردن همه بازوهای قدرتمند، کاملا نتیجه بخش نیست، و حال، بازداشت سیامک نمازی به عنوان یکی از مدیران ارشد شرکت آتیه بهار و مدیر استراتژی شرکت نفت و گاز کرسنت امارات، و نیز یک شهروند دگر ایرانیآمریکایی، ماجرا را پیچیدهتر کرده است.
پیچیدگی بیشتر، به خاطر رابطه سیامک نمازی با کسانی است که با جیسون رضائیان دوست هم بودهاند.
رضا مرعشی، یکی از اعضای ارشد نایاک، پیش از همکاری با وزارت خارجه و دولت آمریکا، مدتی همکار آتیهبهار بوده است و از دوستان جیسون رضائیان محسوب میشود.
با این همه، تا زمان اعلام علت بازداشت سیامک نمازی، نمیتوان با اطمینان، بهانه سازمان اطلاعات سپاه را پیشبینی کرد.
حقوق بشر و جنگطلبی و دیگر هیچ: در سالهای اخیر، گروهی از منتقدان توافق هستهای از سوی حامیان آن، متهم به جنگطلبی شدند.
بعضی از حامیان توافق با دو قطبیکردن شرایط و تحمیل عنوان جنگطلب به کسانی که توافق هستهای را علیه منافع ملی ایران میدانستند، امکان یک گفتگوی منطقی را از میان بردند.
با این حال، تعدادی از فعالان مدعی دفاع از حقوق بشر، به طور ظاهرا هماهنگ از این توافق، بدون آنکه مساله حقوق بشر در آن لحاظ شده باشد، دفاع کردند. ابوالحسن بنیصدر دفاع فعالان حقوق بشر از توافق هستهای را اشتباه خواند.
آزاد نشدن سریع سیامک نمازی، میتواند سنگینی بار انتقادها بر نایاک را افزایش دهد. همچنین، این نهاد را زیر سوال ببرد که چرا از همان اول در برابر زندانی شدن یک شهروند ایرانی-آمریکایی سکوت کرد؟
ممکن است از مسوولان این نهاد پرسش شود که چرا از همان روز اول در باره این بازداشت حرفی نزدهاند، و چرا در زمان حضور دو نفر از مدیران اولیه آتیهبهار در کنفرانس سالانه در واشینگتن، یعنی بیژن خواجهپور و پری نمازی، اطلاعیهای در باره دستگیری مدیر سابق مجموعه، منتشر نشده است.
به نظر میرسد وظیفه دفاع از حقوق یک شهروند ایرانی-آمریکایی که ارتباطی بسیار گسترده با مدیران نایاک داشته، میتواند به دوش آمریکاییهای ایرانیتباری بیافتد که حقوق بشر برای آنها، بر ایجاد رابطه با یک حکومت ناقض حقوق انسانی برای تجارت بیشتر، اولویت دارد.
سکوت بیشتر نایاک و نهادهای ظاهرا متفاوت اما با نگاه مشترک به رابطه با جمهوری اسلامی و توافق هستهای، حل کننده مشکل نیست و نخواهد بود. آنهم در زمانی که رهبر جمهوری اسلامی برای اجرایی شدن «برجام» شرط کرد که دیگر تحریمهای حقوق بشری علیه جمهوری اسلامی وضع نشود.
آزادی سیامک نمازی یا تداوم بازداشت؟
جمهوری اسلامی نشان داده که از گروگانگیری، هدفهای مختلفی را دنبال کرده است. تقریبا سالی نبوده که یک زندانی با ملیتی اروپایی را کانادایی یا آمریکایی، مهمان زندان اوین نبوده باشد.
نکته پیچیدهتر، بازداشت کسانی است که هم مخالف براندازی هستند و هم امیدوار به توسعه روابط تجاری و سیاسی. برخی از دستگیر شدگان نیز علنا مخالف سازمان دشمن جمهوری اسلامی، یعنی مجاهدین خلق محسوب میشدهاند.
به عنوان مثال، مازیار بهاری در سال ۲۰۰۷ فیلم مستندی در باره مجاهدین خلق برای شبکه الجزیره ساخت که نایاک آنرا در شبکه یوتیوب خود به نمایش گذاشت.
فیلم مستند بهاری در باره مجاهدین خلق، دو سال پیش از بازداشت او از سوی سپاه ساخته شد. تولید چنین فیلمهایی احتمالا با مخالفت دستگاههای امنیتی دولت جمهوری اسلامی همراه نخواهد بود.
جیسون رضائیان، جزو کسانی است که در سال ۲۰۱۱، در نامهای سرگشاده، مخالفت خود را با خروج سازمان مجاهدین خلق از فهرست نهادهای تروریستی وزارت خارجه آمریکا مخالفت کردند.
بیژن خواجهپور نیز در سال ۱۳۸۸ برای مدتی کوتاه بازداشت شد. خواجهپور سابقه همکاری محدودی با مرکز تحقیقات استراتژیک را در پیشینه خود دارد.
سپاه، در زمانهایی «اسرا»ی خود را آزاد کرده و فشار یا لابی دولت بیتاثیر نبوده است. طرح مساله بازداشت خواجهپور به احمدینژاد در نیویورک و یا بازداشت مازیار بهاری در حاشیه گفتگوهای هستهای در سال ۲۰۰۹، اثر خود را داشته است، در مقاطعی نیز، کانالهایی از جمله مراجع دینی ایالات متحده با بیت رهبری برای آزادی افرادی در تماس بودهاند.
شاید همین مساله باعث امیدواری خانواده نمازی بوده، که سیامک، بیش از این اسیر تسویهحسابهای احتمالی میان دولت روحانی و سپاه نشود و مدت کوتاهتری در زندان بماند.
سفرهای سیامک نمازی به تهران، نمیتوانسته از دید بخشی از سپاه که منتظر بهرهبرداری بیشتر از حذف تحریمها است، پنهان بماند، و چون بسیاری معتقدند که تیم آتیهبهار با هاشمیها و روحانیها ارتباط دارد، تداوم بازداشت را میتوان در چارچوب دعواهایی دید که از ماهها پیش آغاز شده و احتمالا تا انتخابات ریاست جمهوری ادامه خواهد داشت.
با این همه، تا زمان اعلام رسمی دستگیری او باید منتظر ماند و دید آیا دلایل بازداشت، ربطی به معاملات تجاری دارد، یا به قرارداد نفتی کرسنت، و یا به جیسون رضائیان و یک هزار و یک حرف بیربط که تنها از سوی حامیان دلداده نظام قابل پذیر است.
این احتمال را نیز نمیتوان از نظر دور داشت که جمهوری اسلامی مایل به بازپس گرفتن ۱۹ زندانی ایرانی در زندانهای آمریکا هم هست و مقامهای ارشد نظام از احتمال تبادل زندانی سخن گفتهاند.
